Wat is PPPD?

Gepubliceerd door Wijnand - Medisch & Therapie | Wetenschap

In het kort:

Een deinend, zweverig gevoel: bijna elke dag Niet het draaiende gevoel, maar een constant gevoel van wiebelen, deinen of zweven. Op de meeste dagen aanwezig, minstens drie maanden lang.

Erger bij beweging en drukke omgevingen Rechtop staan, lopen, autorijden, supermarkten en schermen: dit zijn de situaties die de klachten het sterkst uitlokken.

Begonnen na een trigger In 70% een lichamelijke oorzaak zoals BPPV of vestibulaire neuritis. In 30% een psychische trigger zoals hevige angst of stress. De oorzaak is voorbij. Maar de hersenen zijn blijven hangen in een gevarenstand.

Onderzoek vindt niets. Toch is het echt. Scans en bloedwaarden zijn normaal. PPPD is een functionele stoornis: het systeem werkt verkeerd, maar er is geen blijvende beschadiging zichtbaar.

Met de juiste behandeling gaat het beter Vestibulaire revalidatie, medicatie en cognitieve gedragstherapie helpen de hersenen te kalmeren en klachten te verminderen.

PPPD staat voor Persisterende Positionele Perceptuele Duizeligheid. Het is een aandoening waarbij je voortdurend duizelig bent of je onzeker voelt. Niet het draaiende gevoel, maar meer een deinend, zwevend of slingerend gevoel. PPPD is officieel erkend in 2017 en is één van de meest voorkomende oorzaken van chronische duizeligheid in de tweede lijn.

Wat voel je bij PPPD?

De klachten van PPPD zijn anders dan de meeste mensen verwachten. Het is geen draaiduizeligheid maar eerder een voortdurend gevoel van instabiliteit, alsof je op een boot staat die licht beweegt. De klachten zijn er op de meeste dagen, minstens drie maanden lang.

Deinend, zweverig of slingerend gevoel Alsof je op een boot staat of de grond licht beweegt. Soms ook het gevoel dat je licht geduwd wordt of geen controle hebt over je lichaam. Niet het draaiende gevoel van klassieke duizeligheid.

Onzekerheid bij bewegen Lopen, opstaan, traplopen: bewegingen die vroeger vanzelf gingen, voelen nu onzeker. Vooral in open ruimtes of op ongelijke ondergrond.

Erger in drukke omgevingen Supermarkten, winkelstraten, druk verkeer, grote schermen. Veel beweging in het gezichtsveld overstelpt de hersenen. Zie ook: Overprikkeling bij PPPD.

Wisselend door de dag Klachten zijn er bijna altijd, maar worden erger naarmate de dag vordert. Vermoeidheid, stress en slechte slaap versterken ze verder.

Onderzoek is normaal Scans, bloedwaarden en evenwichtstests vallen normaal uit. Dat maakt PPPD moeilijk uit te leggen. Maar het betekent niet dat het "tussen de oren zit".

Hoe ontstaat PPPD?

PPPD begint bijna altijd na een ingrijpende gebeurtenis die het evenwicht of de oriëntatie in de ruimte verstoort. Dat hoeft niet per se een vestibulaire oorzaak te zijn. Ook neurologische aandoeningen, medische stressoren en psychische gebeurtenissen kunnen PPPD uitlokken. Volgens de Bárány Society zijn er twee hoofdroutes:

70% van de gevallen: een lichamelijke trigger

Een vestibulaire aandoening (zoals BPPV of vestibulaire neuritis), een neurologische ziekte of een andere medische oorzaak verstoort het evenwicht. Zodra die acute fase voorbij is, zouden de klachten normaal moeten verdwijnen. Maar bij PPPD blijven de hersenen in verhoogde alertheid staan.

30% van de gevallen: een psychische trigger

Hevige angst, een paniekaanval of een ernstige stressperiode zet het evenwichtssysteem op scherp zonder dat er sprake is van een lichamelijke beschadiging.

De meest voorkomende triggers

BPPV (goedaardige kristalduizeligheid) De meest voorkomende trigger. Na een aanval van draaiduizeligheid blijven de hersenen waakzaam, ook als de kristallen alweer op hun plek zitten.

Vestibulaire neuritis Een ontsteking van de evenwichtszenuw. Zelfs na volledig herstel kan PPPD ontstaan door de aangeleerde alertheid van de hersenen.

Vestibulaire migraine Aanvallen van duizeligheid bij migraine kunnen de hersenen in een chronische gevarenstand brengen.

Paniekaanval met duizeligheid De hersenen koppelen het gevoel van duizeligheid aan gevaar, waardoor het systeem permanent op scherp staat.

Val of klap op het hoofd Een hersenschudding of whiplash kan het verwerken van evenwichtsinformatie langdurig verstoren, ook zonder zichtbare schade op een scan.

Neurologische aandoening Ook ziekten die het zenuwstelsel raken maar niet het evenwichtsorgaan zelf kunnen PPPD uitlokken via hetzelfde mechanisme van verhoogde alertheid in de hersenen.

Long-COVID Chronische duizeligheid na een COVID-infectie kan via hetzelfde mechanisme leiden tot PPPD.

Langdurige stress of angststoornis Bij mensen met een verhoogde angstgevoeligheid kan het evenwichtssysteem overprikkeld raken zonder duidelijke lichamelijke aanleiding. Lees meer over PPPD en stress.

Na elk van deze triggers geldt hetzelfde principe: je hersenen gaan extra letten op je evenwicht. Normaal stopt dat zodra de oorzaak weg is. Bij PPPD blijven de hersenen in die alertstand staan en dat is precies wat de klachten veroorzaakt.

Wat gebeurt er in de hersenen?

Er is geen schade te zien op een scan. PPPD is een functionele neurologische stoornis: het systeem werkt niet goed, maar er is geen blijvende beschadiging. Je hersenen verwerken informatie over beweging en evenwicht op een verkeerde manier, alsof het systeem vastzit in een gevarenstand. Meer over het onderliggende mechanisme lees je op de pagina over het evenwichtssysteem.

Wie krijgt PPPD?

PPPD kan op elke leeftijd optreden. Vrouwen krijgen het vaker dan mannen, naar schatting 2 tot 3 keer zo vaak (Staab et al., 2017). Mensen met angst of depressie lopen een hoger risico. Lees meer over hoe stress en angst de klachten versterken. Maar iedereen kan PPPD krijgen.

Hoe wordt PPPD vastgesteld?

Een KNO-arts of neuroloog stelt de diagnose aan de hand van vijf criteria (Bárány Society, 2017):

Minstens drie maanden duizeligheidsklachten, op de meeste dagen
Klachten erger door rechtop staan, bewegen of drukke visuele omgevingen
Begonnen na een gebeurtenis die je evenwicht verstoorde
Grote invloed op het dagelijks leven
Geen andere ziekte die de klachten beter verklaart

Kan PPPD samen met andere aandoeningen voorkomen?

Ja. PPPD kan naast de ziekte van Ménière, vestibulaire migraine of angststoornissen bestaan. Dat maakt de diagnose soms ingewikkelder.

Wat is het verschil met orthostatische duizeligheid?

Orthostatische duizeligheid is duizeligheid bij het opstaan. Dit komt door een plotselinge daling van de bloeddruk of een hartritmeprobleem. Het wordt regelmatig verward met PPPD, ook door artsen. Het is belangrijk het verschil te kennen, want de behandeling is heel anders.

Zo herken je het verschil:

Orthostatische duizeligheid begint binnen een paar seconden of minuten na het opstaan. Het verdwijnt snel als je weer gaat zitten of liggen. Een bloeddrukmeting bij het opstaan bevestigt de diagnose.
PPPD is er juist het hele moment dat je rechtop staat of beweegt. De klachten worden erger gedurende de dag. Ze zijn er niet alleen bij het opstaan.

Beide aandoeningen kunnen ook tegelijk voorkomen. Bij twijfel is aanvullend onderzoek zinvol. Vraag je arts ernaar.

Waarom vermijding de klachten verergert

Veel mensen vermijden situaties die klachten geven. Dat is begrijpelijk, maar maakt het op de lange termijn erger. Je hersenen leren dan niet meer dat die situaties veilig zijn. Lees meer over hoe dit werkt bij overprikkeling bij PPPD. Bespreek dit met je arts of therapeut.

Hoe wordt PPPD behandeld?

1. Vestibulaire revalidatie

Een gespecialiseerde fysiotherapeut helpt je hersenen wennen aan beweging en visuele prikkels. Bewezen effectief voor duizeligheid én angstgevoelens.

2. Medicatie (SSRI's of SNRI's)

Niet omdat PPPD een psychische aandoening is, maar omdat deze medicijnen ook het evenwichtssysteem beïnvloeden. Overleg altijd met je arts.

3. Cognitieve gedragstherapie (CGT)

CGT helpt omgaan met de klachten en doorbreekt vermijdingsgedrag. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt de meerwaarde als aanvulling op reguliere behandeling.

Meer over elk van deze behandelingen lees je op de pagina behandeling van PPPD.

Onthoud:

PPPD is geen psychische aandoening
PPPD is niet levensbedreigend. Ook al voelt het soms alsof je leven erdoor op zijn kop staat
Er zijn bewezen behandelingen beschikbaar
Je bent niet de enige. PPPD is één van de meest voorkomende chronische duizeligheidsaandoeningen