Wat is PPPD?

Gepubliceerd door Wijnand - Medisch & Therapie | Wetenschap

In het kort:

Het begint met een trigger In 70% van de gevallen een vestibulaire aandoening zoals BPPV of vestibulaire neuritis. In 30% een psychische trigger zoals hevige angst of stress. Soms een hersenschudding, vestibulaire migraine of long-COVID.

De hersenen blijven in alertstand Normaal keert het evenwichtssysteem vanzelf terug naar rust. Bij PPPD blijft het vastzitten - met een dagelijks deinend of zweverig gevoel als gevolg.

Onderzoek vindt niets - toch is het echt Scans en bloedwaarden zijn normaal. PPPD is een functionele stoornis: het systeem werkt verkeerd, maar er is geen beschadiging zichtbaar.

Met de juiste behandeling gaat het beter Vestibulaire revalidatie, medicatie en cognitieve gedragstherapie helpen de hersenen te kalmeren en klachten te verminderen.

PPPD staat voor Persistente Posturale-Perceptuele Duizeligheid. Het is een aandoening waarbij je voortdurend duizelig bent of je onzeker voelt - niet het draaiende gevoel, maar meer een deinend, zwevend of slingerend gevoel. PPPD is officieel erkend in 2017 en is de meest voorkomende oorzaak van chronische duizeligheid.

Wat voel je bij PPPD?

Een constant deinend of zwevend gevoel
Onzekerheid bij het staan of lopen
Geen draaiduizeligheid

De klachten zijn er op de meeste dagen, minstens drie maanden lang. Overdag worden ze vaak erger. Vermoeidheid maakt de klachten zwaarder.

Wanneer worden de klachten erger?

Rechtop staan of zitten
Bewegen - of je nu zelf beweegt of in een auto zit
Drukke visuele omgevingen - supermarkt, winkelstraat, grote schermen (zie ook: Overprikkeling bij PPPD)

Hoe begint PPPD?

PPPD begint bijna altijd na een ingrijpende gebeurtenis die het evenwichtssysteem verstoort. Volgens de Bárány Society zijn er twee hoofdroutes:

70% van de gevallen: een vestibulaire of medische trigger

Het evenwichtsorgaan of zenuwstelsel wordt aangetast door een ziekte of letsel. Zodra die acute fase voorbij is, zouden de klachten normaal moeten verdwijnen - maar bij PPPD blijven de hersenen in verhoogde alertheid staan.

30% van de gevallen: een psychische trigger

Hevige angst, een paniekaanval of een ernstige stressperiode zet het evenwichtssysteem op scherp - zonder dat er sprake is van een lichamelijke beschadiging.

De meest voorkomende triggers op een rij

BPPV (goedaardige kristalduizeligheid) - de meest voorkomende trigger. Na een aanval van draaiduizeligheid blijven de hersenen waakzaam, ook als de kristallen alweer op hun plek zitten.
Vestibulaire neuritis - een ontsteking van de evenwichtszenuw. Zelfs na volledig herstel kan PPPD ontstaan door de aangeleerde alertheid van de hersenen.
Vestibulaire migraine - aanvallen van duizeligheid bij migraine kunnen de hersenen in een chronische gevarenstand brengen.
Paniekaanval met duizeligheid - de hersenen koppelen het gevoel van duizeligheid aan gevaar, waardoor het systeem permanent op scherp staat.
Hersenschudding of whiplash - traumatisch hersenletsel kan het verwerken van evenwichtsinformatie langdurig verstoren.
Long-COVID - chronische duizeligheid na een COVID-infectie kan via hetzelfde mechanisme leiden tot PPPD.
Langdurige stress of angststoornis - bij mensen met een verhoogde angstgevoeligheid kan het evenwichtssysteem overprikkeld raken zonder duidelijke lichamelijke aanleiding. Lees meer over PPPD en stress.

Na elk van deze triggers geldt hetzelfde principe: je hersenen gaan extra letten op je evenwicht. Normaal stopt dat zodra de oorzaak weg is. Bij PPPD blijven de hersenen in die alertstand staan - en dat is precies wat de klachten veroorzaakt.

Wie krijgt PPPD?

PPPD treft vooral mensen tussen de 30 en 50 jaar. Vrouwen krijgen het vaker dan mannen (tot 4 op 1). Mensen met angst of depressie lopen een hoger risico - lees meer over hoe stress en angst de klachten versterken. Maar iedereen kan PPPD krijgen.

Wat gebeurt er in je hersenen?

Er is geen schade te zien op een scan. PPPD is een functionele stoornis: het systeem werkt niet goed, maar er is geen blijvende beschadiging. Je hersenen verwerken informatie over beweging en evenwicht op een verkeerde manier - alsof het systeem vastzit in een gevarenstand.

Hoe wordt PPPD vastgesteld?

Een KNO-arts of neuroloog stelt de diagnose aan de hand van vijf criteria (Bárány Society, 2017):

A. Minstens drie maanden duizeligheidsklachten, op de meeste dagen
B. Klachten erger door rechtop staan, bewegen of drukke visuele omgevingen
C. Begonnen na een gebeurtenis die je evenwicht verstoorde
D. Grote invloed op het dagelijks leven
E. Geen andere ziekte die de klachten beter verklaart

Kan PPPD samen met andere aandoeningen voorkomen?

Ja. PPPD kan naast de ziekte van Ménière, vestibulaire migraine of angststoornissen bestaan. Dat maakt de diagnose soms ingewikkelder.

Waarom vermijding de klachten verergert

Veel mensen vermijden situaties die klachten geven. Dat is begrijpelijk, maar maakt het op de lange termijn erger. Je hersenen leren dan niet meer dat die situaties veilig zijn. Lees meer over hoe dit werkt bij overprikkeling bij PPPD. Bespreek dit met je arts of therapeut.

Hoe wordt PPPD behandeld?

1. Vestibulaire revalidatie

Een gespecialiseerde fysiotherapeut helpt je hersenen wennen aan beweging en visuele prikkels. Bewezen effectief voor duizeligheid én angstgevoelens.

2. Medicatie (SSRI's of SNRI's)

Niet omdat PPPD een psychische aandoening is, maar omdat deze medicijnen ook het evenwichtssysteem beïnvloeden. Overleg altijd met je arts.

3. Cognitieve gedragstherapie (CGT)

CGT helpt omgaan met de klachten en doorbreekt vermijdingsgedrag. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt de meerwaarde als aanvulling op reguliere behandeling.

Onthoud:

PPPD is geen psychische aandoening
PPPD is niet gevaarlijk voor je leven
Er zijn bewezen behandelingen beschikbaar
Je bent niet de enige - PPPD is de meest voorkomende chronische duizeligheidsaandoening

Gebaseerd op de officiële diagnosecriteria van de Bárány Society (Staab et al., 2017) en recente wetenschappelijke literatuur.

De informatie op deze pagina wordt bijgewerkt zodra inzichten veranderen of niet meer kloppen.