Psychologische begeleiding bij PPPD
In het kort:
Waarom psychologische begeleiding bij een evenwichtsstoornis?
PPPD is geen psychische ziekte - dat is wetenschappelijk vastgesteld en belangrijk om te benadrukken. Maar het zenuwstelsel dat bij PPPD verstoord is, reageert sterk op psychologische factoren. Angst, stress en negatieve verwachtingen versterken de signalen die duizeligheid uitlokken. Vermijdingsgedrag - thuis blijven, bepaalde plekken mijden - houdt de overgevoeligheid in stand en maakt de wereld steeds kleiner. Psychologische begeleiding richt zich op dat deel: hoe jij omgaat met de klachten, en hoe je patronen kunt doorbreken die ze verergeren.
Welke vormen van begeleiding bestaan er?
CGT richt zich op de relatie tussen gedachten, gevoelens en gedrag. Bij PPPD wordt er gewerkt aan het herkennen en bijsturen van catastrofale gedachten over duizeligheid ("ik ga vallen", "er is iets mis"), en het geleidelijk opnieuw opzoeken van vermeden situaties (exposure). Een meta-analyse van zes RCTs (2024) toont dat CGT als aanvulling op standaardbehandeling significant betere resultaten geeft op DHI-scores, angst en depressie.
ACT richt zich niet op het wegmaken van klachten, maar op het vergroten van psychologische flexibiliteit. Doel is dat je klachten kunt accepteren zonder dat ze je leven bepalen. Nog weinig specifiek PPPD-onderzoek, maar veelbelovend bij chronische lichamelijke klachten.
Een relatief nieuwe aanpak waarbij fysiotherapeut en psycholoog samenwerken, of waarbij de fysiotherapeut psychologische technieken integreert in het revalidatieprogramma. Veelbelovend maar nog beperkt onderzocht (Herdman, 2022).
Mindfulness kan helpen bij het omgaan met duizeligheidsangst en het verminderen van stressreacties. Geen directe PPPD-studies, maar bij vergelijkbare chronische klachten goed onderbouwd als aanvulling.
Hoe ziet CGT bij PPPD eruit?
Je leert begrijpen hoe PPPD werkt: het onderhoudsmechanisme van angst, alertheid en vermijding. Kennis vermindert al een deel van de angst.
Welke gedachten heb je als je duizelig bent? Zijn die gedachten realistisch? Je leert ze identificeren en realistischer maken - zonder ze te ontkennen.
Stap voor stap worden situaties opgezocht die je vermeed: de supermarkt, drukke straten, auto rijden. Dit werkt samen met vestibulaire revalidatie.
Je sluit het traject af met een plan voor moeilijke momenten en strategieën om niet terug in vermijdingsgedrag te vallen.
Wat zegt het onderzoek?
Een meta-analyse van zes RCTs (gepubliceerd 2024, Brazilian Journal of Otorhinolaryngology) laat zien dat CGT als aanvulling op standaardbehandeling significant betere resultaten geeft dan standaardbehandeling alleen, met een gemiddelde verbetering van 8,17 punten op de DHI-totaalscore. Ook angst- en depressiescores verbeterden significant. Een eerdere RCT (Yu et al., 2018) liet zien dat CGT als aanvulling op sertraline significant betere resultaten geeft dan sertraline alleen, met minder bijwerkingen en hogere acceptatie van de behandeling.
Psychologische begeleiding is geen vervanging voor erkenning
Soms voelt een verwijzing naar een psycholoog alsof de arts zegt dat het "tussen de oren zit". Dat is niet wat het betekent. PPPD is een neurologische functionele stoornis - erkenning en uitleg van je arts komen eerst. Psychologische begeleiding is een extra gereedschap, geen aanwijzing dat je het zelf veroorzaakt hebt.
Hoe kom je aan psychologische begeleiding?
Vraag je huisarts, KNO-arts of neuroloog om een verwijzing naar een GZ-psycholoog of klinisch psycholoog. Geef bij voorkeur aan dat je iemand zoekt met ervaring in chronische lichamelijke klachten, vestibulaire aandoeningen, of CGT bij somatische klachten. Kijk ook op de hulpbronnen-pagina voor een kaart met psychologen die gespecialiseerd zijn in duizeligheidsklachten.
Gebaseerd op: meta-analyse CGT bij PPPD, Brazilian Journal of Otorhinolaryngology 2024; Yu et al. 2018 (CBT als aanvulling op sertraline, PMC); Herdman 2022 (psychologisch geïnformeerde VRT); Webster et al. 2023 (Cochrane, non-pharmacological interventions).
De informatie op deze pagina wordt bijgewerkt zodra inzichten veranderen of niet meer kloppen.