Vestibulaire revalidatie

Gepubliceerd door Wijnand - Medisch & Therapie | Wetenschap

In het kort:

Oefentherapie voor de hersenen Vestibulaire revalidatie (VRT) traint het evenwichtssysteem via geleidelijk opgebouwde oefeningen. Geen medicijnen, maar beweging als medicijn.
Wetenschappelijk onderbouwd Meerdere studies tonen verbetering in duizeligheid, balans en kwaliteit van leven. Uit een meta-analyse (2025) blijkt een matig tot groot effect op DHI-scores.
Traject van 8 tot 16 weken Begint met intake en meting, daarna wekelijkse sessies met oefeningen die thuis worden voortgezet. Resultaten zijn zichtbaar na 4-12 weken.
Vraag verwijzing via je arts Een KNO-arts, neuroloog of huisarts kan je doorverwijzen. Zoek een fysiotherapeut met aanvullende opleiding in vestibulaire revalidatie.

Vestibulaire revalidatie is een vorm van oefentherapie die specifiek gericht is op het trainen van het evenwichtssysteem. Bij PPPD zijn de hersenen vastgelopen in een staat van overdreven alertheid. Vestibulaire revalidatie helpt ze daar stap voor stap uit te komen - door ze opnieuw te laten leren dat beweging en visuele prikkels veilig zijn.

Wat doet vestibulaire revalidatie precies?

Het evenwichtssysteem verwerkt informatie van drie bronnen: de ogen, het binnenoor en de spieren en gewrichten (proprioceptie). Bij PPPD is die verwerking verstoord - de hersenen wegen de signalen verkeerd en staan permanent op scherp. Vestibulaire revalidatie traint dit systeem via drie mechanismen:

Habituatie - wennen aan prikkels Door herhaalde blootstelling aan beweging en visuele prikkels leert het brein dat deze prikkels geen gevaar vormen. De overdreven reactie neemt geleidelijk af. Dit heet habituatie.
Substitutie - andere zintuigen overnemen Als het binnenoor minder betrouwbaar is, leert het brein meer op de ogen of proprioceptie te vertrouwen. Oefeningen trainen dit proces gericht.
Gaze-stabilisatie - ogen stabiliseren bij hoofd beweging Specifieke oogoefeningen trainen het vestibulo-oculaire reflex (VOR) zodat het beeld stabiel blijft tijdens hoofd- en lichaamsbewegingen.

Hoe ziet een traject eruit?

1
Intake en meting

De fysiotherapeut brengt je evenwicht, balans en gevoeligheid in kaart via gestandaardiseerde tests. Samen stel je behandeldoelen op. De Dizziness Handicap Inventory (DHI) wordt vaak gebruikt als maat voor je beperkingen.

2
Opstart: rustige oefeningen (week 1-3)

Begin met eenvoudige hoofd- en oogbewegingen, balansoefeningen en korte loopstukjes. Doel: het systeem voorzichtig activeren zonder te overbelasten. Je oefent dagelijks thuis verder.

3
Opbouw: moeilijkere situaties (week 4-10)

Oefeningen worden uitgebreid naar uitdagende omgevingen: schermblootstelling, wandelen in drukke ruimtes, oefeningen met gesloten ogen. De belasting wordt systematisch vergroot.

4
Consolidatie en afsluiting (week 11-16)

Hermetingen met de DHI of andere instrumenten tonen de voortgang. Afgesproken wordt welke oefeningen je daarna zelf blijft doen om terugval te voorkomen.

✓
Resultaat

Verbeterde balans, minder duizeligheid in drukke omgevingen, meer vertrouwen in bewegen. Verbetering na 12 weken blijkt in studies behouden te blijven bij follow-up.

Wat zegt het onderzoek?

Vestibulaire revalidatie is de best onderzochte niet-medicamenteuze behandeling voor PPPD. Een meta-analyse van Piatti et al. (2025) in het Journal of Clinical Medicine vond een matig tot groot effect op de Dizziness Handicap Inventory: een gepoolde Hedges g van 1,60. Dat is een klinisch betekenisvolle verbetering. Studies van Teh et al. (2023) toonden aan dat thuisrevalidatie even effectief kan zijn als klinische sessies, wat de drempel verlaagt. Belangrijk voorbehoud: de kwaliteit van het bewijs varieert, en meer gestandaardiseerde RCT's zijn nodig. De Cochrane review (Webster et al., 2023) concludeert dat VRT veelbelovend is maar dat het bewijs nog beperkt is.

Tip: angst en depressie beïnvloeden het resultaat

Uit meerdere studies blijkt dat mensen met ernstige angst of depressie minder snel reageren op vestibulaire revalidatie. Dit is geen reden om er niet mee te starten - maar het benadrukt waarom het combineren met psychologische begeleiding zinvol kan zijn.

Thuis oefenen: ook effectief

Je hoeft niet elke dag naar de fysiotherapeut. Veel programma's zijn zo opgezet dat je de meerderheid van de oefeningen thuis doet. Online platforms en apps (zoals Vertigo Training) bieden begeleide oefenprogramma's. Belangrijk is dat je consistent oefent: dagelijks, ook op slechte dagen. Bekijk ook hulpbronnen voor doorverwijzingen naar fysiotherapeuten gespecialiseerd in vestibulaire revalidatie.

Hoe kom je aan vestibulaire revalidatie?

Vraag je huisarts, KNO-arts of neuroloog om een verwijzing naar een fysiotherapeut met specialisatie in vestibulaire revalidatie. Niet elke fysiotherapeut heeft deze opleiding. Op de pagina hulpbronnen vind je een kaart met gespecialiseerde fysiotherapeuten in Nederland. Controleer vooraf bij je zorgverzekering of de behandeling vergoed wordt.

Gebaseerd op: Piatti et al. 2025 (J Clin Med, meta-analyse VRT bij PPPD); Teh et al. 2023 (Ann Otol Rhinol Laryngol, thuisrevalidatie); Webster et al. 2023 (Cochrane, non-pharmacological interventions PPPD); Ibrahim et al. 2024 (Eur Arch Otorhinolaryngol).

De informatie op deze pagina wordt bijgewerkt zodra inzichten veranderen of niet meer kloppen.